Gang phế liệu: phân biệt gang với sắt thép, các loại gang và cách định giá

Gang phế liệu thường bị gom chung với sắt vì cùng màu xám, cùng hút nam châm. Thực tế gang là một nhóm riêng: hàm lượng carbon cao hơn thép nhiều lần, giòn, không uốn được và được các lò đúc dùng theo cách khác với thép. Trộn gang vào lô sắt hoặc sắt vào lô gang đều làm lô hàng khó định giá. Bài viết này giải thích gang là gì, các loại gang thường gặp trong phế liệu, cách phân biệt gang với sắt thép ngay tại chỗ và những yếu tố quyết định giá khi bán.

Nội dung được đội thu mua Thành Long tổng hợp từ các lần khảo sát xưởng cơ khí, nhà máy thanh lý máy móc và công trình cải tạo. Mức giá của từng lô vẫn phụ thuộc vào hàng thật và điều kiện bốc xếp.

Gang là gì? Khác thép ở điểm nào?

Gang và thép đều là hợp kim của sắt với carbon. Điểm khác cơ bản nằm ở hàm lượng carbon: thép có dưới khoảng 2,14% carbon, còn gang có trên mức đó, thường khoảng 2–4%, kèm silic và một số nguyên tố khác.

Lượng carbon cao làm gang dễ nóng chảy, dễ đúc thành hình phức tạp như thân máy, vỏ hộp số, nhưng cũng làm gang giòn. Gang chịu nén tốt, giảm rung tốt, nhưng chịu va đập và uốn kém. Thép thì dẻo, uốn và rèn được.

Các loại gang thường gặp trong phế liệu

Gang xám

Gang xám là loại phổ biến nhất. Carbon tồn tại ở dạng graphit tấm nên mặt gãy có màu xám. Gang xám giảm rung tốt nên hay dùng làm thân máy công cụ, bệ máy, block động cơ, vỏ hộp số, đĩa và tang trống phanh.

Gang cầu (gang dẻo cầu)

Graphit trong gang cầu có dạng hạt tròn, nhờ vậy gang bền và dẻo hơn gang xám. Gang cầu thường gặp ở ống gang cầu cấp nước, nắp hố ga, thân van, trục khuỷu và một số chi tiết ô tô.

Gang trắng và gang hợp kim

Gang trắng rất cứng và giòn, mặt gãy sáng trắng, thường gặp ở bi nghiền, tấm lót máy nghiền. Một số gang hợp kim chịu mài mòn có thêm crom hoặc niken. Nhóm này ít gặp hơn và thường được đánh giá riêng.

Bảng phân biệt gang và thép phế liệu

Vì cả hai đều hút nam châm, nam châm không giúp phân biệt gang với thép. Cần dựa vào hình dạng, bề mặt và cách vật liệu phản ứng khi bị tác động.

Cách phân biệt gang với sắt thép ngay tại chỗ

1. Xem nguồn gốc và hình dạng: thân máy, bệ máy, vỏ bơm, vỏ hộp số, bánh đà, nắp hố ga, ống gang hầu hết là gang đúc.

2. Quan sát bề mặt: gang đúc có bề mặt nhám, có đường ráp khuôn và gân tăng cứng. Thép tấm, thép hình có bề mặt cán phẳng.

3. Xem chỗ vỡ sẵn có: gang vỡ thành mảnh sắc cạnh, mặt gãy xám hạt. Thép bị biến dạng, cong chứ ít khi vỡ.

4. Gõ nghe tiếng: gang xám thường kêu đục hơn thép. Đây chỉ là dấu hiệu tham khảo cho người có kinh nghiệm.

5. Thử tia lửa khi mài: gang cho tia lửa ngắn, màu đỏ cam; thép carbon cho tia dài, sáng hơn. Chỉ người quen việc mới nên thử và phải có đồ bảo hộ.

Khi lô hàng lớn hoặc lẫn nhiều loại, bên thu mua sẽ kiểm tra tại chỗ. Người bán chỉ cần tách những món chắc chắn là gang ra trước. Phần phân loại chung cho cả sắt, đồng, nhôm, inox có trong bài cách phân loại phế liệu trước khi bán.

Nguồn gang phế liệu thường gặp

• Máy móc thanh lý: thân máy tiện, máy phay, máy ép, bệ máy, vỏ bơm, vỏ motor cỡ lớn.

• Ô tô, xe tải, máy công trình: block động cơ, vỏ hộp số, tang trống phanh, đĩa phanh, bánh đà.

• Hạ tầng cấp thoát nước: ống gang, phụ kiện ống, thân van, nắp hố ga thay thế khi cải tạo.

• Đồ dùng và trang trí: bếp gang, nồi gang, quả tạ, hàng rào và lan can đúc cũ.

• Xưởng đúc và gia công: phôi đúc lỗi, đậu ngót, phoi gang từ máy tiện, máy phay.

Máy móc cũ thường có cả gang, thép, đồng và nhôm. Với máy còn hoạt động, nên cân nhắc bán theo giá trị thiết bị trước. Xem thêm trang thanh lý máy móc cũ.

Giá gang phế liệu được tính thế nào?

Gang có dòng giá riêng trên bảng giá thu mua phế liệu, thường thấp hơn sắt đặc và thép sạch. Trong cùng nhóm gang, giá chốt của từng lô phụ thuộc vào:

1. Độ sạch: dầu mỡ, cát lõi đúc còn bám, sơn dày đều bị trừ.

2. Mức lẫn vật liệu khác: bu lông thép, trục thép, bạc đồng, cuộn dây đồng, chi tiết nhôm chưa tháo.

3. Kích thước: khối gang quá lớn cần phá nhỏ trước khi chở. Gang giòn nên phá được, nhưng tốn công và cần đảm bảo an toàn.

4. Dạng hàng: gang khối sạch dễ xử lý hơn phoi gang lẫn dầu làm mát.

5. Khối lượng và điều kiện bốc xếp: lô lớn, có xe nâng hoặc cẩu thì chi phí trên mỗi tấn thấp hơn.

Thân máy còn nguyên bạc đồng hoặc cuộn dây đồng nên tháo ra trước. Đồng có giá cao hơn gang nhiều lần, để chung là thiệt cho người bán.

Vì sao không nên trộn gang với sắt thép?

Lò luyện thép cần kiểm soát hàm lượng carbon. Gang lẫn nhiều trong lô thép làm tăng carbon, gây khó cho quá trình luyện. Ngược lại, lò đúc gang dùng gang phế làm nguyên liệu chính và cũng cần lô hàng đồng nhất.

Vì vậy bên thu mua thường hạ giá lô sắt có lẫn gang, hoặc yêu cầu phân loại lại trước khi cân. Tách gang riêng ngay từ đầu giúp cả lô sắt lẫn lô gang được định giá đúng.

Lưu ý an toàn và nguồn gốc khi bán gang phế liệu

• Phá gang an toàn: gang vỡ thành mảnh sắc, văng xa. Khu vực phá phải có rào chắn, người làm cần kính, găng và giày bảo hộ.

• Xả hết dầu, nước trong block động cơ, vỏ hộp số, vỏ bơm trước khi bàn giao.

• Nắp hố ga, ống gang hạ tầng: chỉ nên bán khi có chứng từ thay thế hoặc thanh lý từ đơn vị quản lý công trình. Có chứng từ rõ ràng thì việc cân và bàn giao cũng nhanh hơn.

Chuẩn bị lô gang phế liệu trước khi bán

1. Tách gang ra khỏi sắt thép, inox và kim loại màu.

2. Tháo bạc đồng, cuộn dây đồng, chi tiết nhôm và trục thép nếu có thể.

3. Xả dầu, nước và lau bớt dầu mỡ bám nhiều.

4. Gom phoi gang riêng khỏi gang khối.

5. Chụp ảnh từng nhóm, kèm ảnh khối gang lớn nhất để bên mua tính phương án phá và chở.

6. Ước lượng khối lượng và cho biết có xe nâng hoặc cẩu hay không.

Chi tiết dịch vụ có tại trang thu mua sắt thép phế liệu, nhóm này nhận cả gang. Bên mình đi thường xuyên ở TPHCM, Bình Dương và Đồng Nai, các tỉnh khác xem ở trang khu vực thu mua.

Câu hỏi thường gặp về gang phế liệu

Gang có hút nam châm không?

Có. Gang hút nam châm giống thép thường, nên không thể dùng nam châm để phân biệt gang với thép.

Gang phế liệu rẻ hơn sắt phế liệu phải không?

Thường là thấp hơn sắt đặc và thép sạch, nhưng có thể ngang hoặc cao hơn sắt mỏng, sắt gỉ nặng. Mức cụ thể xem trên bảng giá đang áp dụng.

Block động cơ ô tô cũ bán theo gang hay theo nhôm?

Tùy vật liệu. Nhiều động cơ đời cũ dùng block gang, nhiều động cơ đời mới dùng block nhôm. Block nhôm nhẹ hơn rõ rệt và không hút nam châm. Nên để riêng và gửi ảnh để bên mua xác nhận.

Phoi gang từ máy tiện có thu mua không?

Có. Phoi gang được thu riêng, giá phụ thuộc vào mức lẫn dầu làm mát và phoi thép. Nên để ráo dầu và không trộn với phoi thép.

Nồi gang, bếp gang cũ có bán được không?

Bán được theo nhóm gang. Nên tháo bỏ tay cầm gỗ, nhựa và các chi tiết không phải gang trước khi cân.

Kết luận

Gang phế liệu là nhóm riêng với hàm lượng carbon cao, giòn và được dùng khác thép. Vì cả hai đều hút nam châm, hãy phân biệt bằng hình dạng đúc, bề mặt và mặt gãy. Tách gang khỏi sắt thép, tháo bỏ đồng, nhôm và trục thép đi kèm, xả dầu và để riêng phoi gang là cách để lô hàng được định giá đúng. Khi đã sẵn sàng, gửi ảnh qua trang liên hệ để nhận khoảng giá và lịch thu gom.